Suriye’de aylardır sessiz sedasız yürütülen bir diplomasi trafiği, bölgenin yeniden savaşın eşiğine gelmesini önlemiş olabilir. ABD ve İsrailli yetkililere göre, Şam yönetiminin bile başlangıçta farkında olmadığı hassas bir dosya, Washington ile Tel Aviv arasında uzun süren görüşmelerin merkezine oturdu.
İsrail’in yakından takip ettiği gizli bir tesis nedeniyle başlayan gerilimde, askerî müdahale ihtimali masaya gelirken ABD yönetimi devreye girdi. Aylar süren temasların ardından taraflar, krizi büyütmeden çözmek için dikkat çekici bir formül üzerinde uzlaştı.
Ancak dosyanın en dikkat çekici ayrıntısı, tesisin geçmişte Suriye’nin gizli nükleer programıyla bağlantılı olmasıydı. ‘Site 99’ olarak bilinen tesiste ne bulunduğu, İsrail’in neden alarma geçtiği ve krizin nasıl önlendiği ise sürecin perde arkasındaki en kritik başlıklar olarak öne çıktı.
SURİYE’DE GİZLİ DOSYA İÇİN DİPLOMASİ TRAFİĞİ
Axios’ta yer alan habere göre, ABD ve İsrailli yetkililer, Suriye’de ‘Site 99’ olarak adlandırılan gizli bir tesiste bulunan nükleer malzemenin güvenli şekilde kaldırılması için bir süredir yoğun diplomasi yürütüyor. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), malzemenin güvence altına alınması ve bölgedeki gerilimin tırmanmasının önlenmesi amacıyla İsrail ve Suriye ile temaslarda bulundu.
ABD’li yetkililer, gelişmenin Trump yönetiminin Suriye politikasının önemli bir örneği olduğunu belirterek, Washington’ın yeni Suriye hükümetiyle kurduğu yakın ilişkileri potansiyel bir krizi önlemek için kullandığını ifade etti. Aylar boyunca devam eden temasların birkaç hafta önce bir anlaşmayla sonuçlandığı, ancak sürecin bugüne kadar kamuoyuna yansımadığı belirtildi.
ESAD DÖNEMİNDEN KALAN NÜKLEER MİRAS
Axios’ta yer alan bilgilere göre, Beşar Esad döneminde El-Kibar reaktörü merkezli gizli bir nükleer program yürütüldü. İsrail, 2007 yılında El-Kibar’daki reaktörü hava saldırısıyla hedef aldı ve tesis büyük ölçüde imha edildi. Ancak bazı araştırma-geliştirme ve depolama tesislerinin ayakta kaldığı ve büyük ölçüde kullanılmadan tutulduğu belirtildi.
Esad rejiminin devrilmesinin ardından UAEA, yeni Suriye hükümetiyle anlaşma imzalayarak El-Kibar reaktörü ve Suriye’nin geçmişteki nükleer faaliyetleriyle bağlantılı diğer bazı tesislere erişim sağladı.
Orta Doğu Enstitüsü araştırmacısı Charles Lister, yeni Suriye hükümetinin ülkenin uluslararası itibarını yeniden kazanma çabaları kapsamında Esad döneminden kalan hassas dosyaları çözmeye istekli olduğunu belirtti. Bu dosyalar arasında nükleer ve kimyasal silah programlarının da bulunduğu ifade edildi.
‘SİTE 99’ NEDEN ÖNEMLİ?
İsrailli yetkililere göre İsrail, son iki yıldır ‘Site 99’ olarak adlandırılan tesisi yakından takip ediyor. İki İsrailli yetkili, Esad rejiminin burada El-Kibar nükleer reaktör projesiyle bağlantılı nükleer malzeme depoladığını öne sürdü. Bir ABD’li yetkili ise tesiste, uranyum cevherinin işlenmesiyle elde edilen ve nükleer yakıt çevriminin bir parçası olarak kullanılabilen ‘sarı kek’ adı verilen bir uranyum bileşiğinin bulunduğunu söyledi.
Aynı yetkili, Esad yönetiminin El-Kibar tesisinden geriye kalan çeşitli atık ve kalıntıları da ‘Site 99’da depoladığını belirtti. Yetkililer, söz konusu malzemenin nükleer silah üretiminde doğrudan kullanılabilecek nitelikte olmadığını, ancak radyoaktif maddelerin çevreye yayılmasına yol açabilecek ‘kirli bomba’ türü bir saldırıda kullanılabileceğini ifade etti. İsrailli yetkililer ayrıca İsrail Savunma Kuvvetlerinin, Esad rejiminin devrilmesinden kısa süre sonra tesise erişimi engellemek amacıyla bölgedeki girişleri bombaladığını ileri sürdü.
Syria: Secret Understandings to Remove Nuclear Material from “Site 99”
According to Axios, the U.S., Israel and Syria’s new government reached secret understandings for the IAEA to remove yellowcake and other nuclear materials reportedly left from Syria’s covert al-Kibar reactor… pic.twitter.com/0M8MQWmdpv
— Israel-Alma (@Israel_Alma_org) August 11, 2026
İSRAİL’DEN YENİ SALDIRI ENDİŞESİ
Bir ABD’li yetkili, Washington ve Tel Aviv’in bir yılı aşkın süredir ‘Site 99’ konusunda izlenebilecek en uygun yöntemi görüştüğünü söyledi. Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi’ndeki üst düzey yetkililer ile İsrail Başbakanlık Ofisi’ndeki muhataplarının konu üzerinde yakın koordinasyon içinde çalıştığı belirtildi.
İsrailli yetkililere göre Tel Aviv, Trump yönetimine söz konusu alanda nükleer malzemenin bulunmasına izin vermeyeceğini açık şekilde bildirdi. İsrail’in, malzemenin kaldırılmaması veya Suriye’nin malzemeye erişmeye çalıştığına ilişkin işaretler ortaya çıkması halinde tesisi yeniden bombalama tehdidinde bulunduğu öne sürüldü. Ancak ABD’li bir yetkili, İsrail’in endişeli olmasına rağmen sürecin hiçbir zaman yeniden hava saldırısı düzenlenmesi aşamasına gelmediğini belirtti.
KRİZİN ÇÖZÜMÜ UAEA ÜZERİNDEN SAĞLANDI
ABD’li yetkililere göre Washington ve İsrail, sonunda en uygun yöntemin Suriye hükümetinden malzemenin ülkeden çıkarılması için resmî onay alınması olduğu konusunda uzlaştı. Trump yönetiminin konuyu Suriye hükümetiyle gündeme getirmesinin ardından Suriyeli yetkililerin tesiste nükleer malzeme bulunduğundan haberdar olmadıklarını söyledikleri aktarıldı.
Bir ABD’li yetkili, “ABD, İsrail ve Suriye’de çok az insan bunun farkındaydı” ifadelerini kullandı. Aynı yetkili, Washington’ın Esad sonrası Suriye yönetimiyle verimli bir ilişki kurduğunu belirterek, “Suriyelilerle bazı konularda birlikte çalıştığımızda, onlar iyi ortaklarımız oluyorlar” dedi.
NÜKLEER MALZEME HENÜZ ÇIKARILMADI
ABD’li yetkililer, ‘Site 99’da çalışmaların halen devam ettiğini ve nükleer malzemenin henüz tesisten çıkarılmadığını belirtiyor. Washington, sürecin planlandığı şekilde ilerlemesi halinde malzemenin kısa süre içinde kaldırılmasını ve operasyonun yıl sonundan önce tamamlanmasını bekliyor. ABD’li yetkili, “Sonuçtan herkesin memnun olduğunu düşünüyoruz. Umarım yakında kaldırma sürecini başlatıp yıl sonundan önce tamamlayabiliriz” dedi.
Axios’un “Scoop: U.S. brokers secret deal on clandestine Syrian nuclear site” başlıklı haberinden faydalanılmıştır.
The post Yıllarca saklanan sır ortaya çıktı: ‘Site 99’ bilmecesi! Gizli tesiste ne bulundu? first appeared on Kilis Egitim.
